DN Ä‘ang khốn đốn vì Ä‘ình trệ và phá sản; ngân hàng Ä‘ang lao Ä‘ao vì nợ xấu và thanh khoản… Mọi sá»± tranh cãi nguyên nhân không có gì hÆ¡n chính là sá»± trả cho má»™t thời ham hố chạy theo tăng trưởng nóng mà bỏ quên mọi nguyên tắc quản trị rủi ro. Hậu quả là các ngân hàng và DN cÅ©ng chung cảnh khó khăn và không còn cách nào khác phải tá»± nhìn lại mình để tìm kế thoát hiểm.

BÆ¡m căng quả bóng

Trong phiên trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc há»™i diá»…n ra sáng 13/11, người đứng đầu ngành ngân hàng Việt Nam - Thống đốc Ngân hàng Nhà nÆ°á»›c (NHNN) Nguyá»…n Văn Bình cho biết, tính thanh khoản của hệ thống ngân hàng mặc dù Ä‘ã được cải thiện nhÆ°ng vẫn Ä‘ang hết sức mỏng và bấp bênh.

Theo lý giải của Thống đốc, lý do dẫn tá»›i tình trạng này xuất phát từ các năm trÆ°á»›c Ä‘ây. Trong năm 2011, tá»· lệ sá»­ dụng vốn trong hệ thống ngân hàng lên tá»›i hÆ¡n 100%, dẫn dến thiếu thanh khoản. Trong số hÆ¡n 100 tổ chức tín dụng thì có đến 50 tổ chức tín dụng thường xuyên có tá»· lệ sá»­ dụng vốn cao hÆ¡n huy Ä‘á»™ng, dẫn đến lãi suất bị đẩy lên cao.

Theo Thống đốc, tình hình này hiện Ä‘ã cải thiện, vá»›i tá»· lệ sá»­ dụng vốn dao Ä‘á»™ng từ 93 - 96% trong khi theo thông lệ quốc tế, tá»· lệ sá»­ dụng vốn chỉ khoảng 30 - 70%, còn 30 - 40% còn lại sẽ dùng để đầu tÆ° vào công cụ có thanh khoản cao, trong khi các ngân hàng Việt Nam hoàn toàn đầu tÆ° vào tín dụng.

Còn theo má»™t số chuyên gia, chính vì tá»· lệ sá»­ dụng vốn cao và thái Ä‘á»™ nhiệt tình cho vay bằng mọi cách của các ngân hàng Ä‘ã khiến tăng trưởng tín dụng trong các năm trÆ°á»›c Ä‘ây luôn ở mức cao. Năm 2011, tăng trưởng tín dụng chỉ còn cao hÆ¡n 2 lần GDP nhÆ°ng trong các năm trÆ°á»›c Ä‘ây thường lên tá»›i 5 - 6 lần (tính trong 5 năm gần Ä‘ây trung bình tăng trưởng tín dụng là 33% và 10 năm gần Ä‘ây là 29,4%).

Và kết quả là, tá»· lệ nợ xấu theo báo cáo của các ngân hàng là khoảng 4-5-6%; theo Ä‘ánh giá của NHNN là 8,6; còn theo các định chế quốc tế, các tổ chức Ä‘ánh giá tín nhiệm là 13-15%.

Hậu quả lả khi kinh tế khó khăn, ngân hàng lao Ä‘ao vá»›i nợ xấu và thanh khoản. Còn các DN Ä‘ình đốn và phá sản.
Trên thá»±c tế, sá»± khó khăn của các doanh nghiệp không hẳn do ngân hàng mà má»™t phần lá»›n do chủ quan các doanh nghiệp Ä‘ã ham phát triển theo chiều rá»™ng má»™t cách ồ ạt và do những chính sách thắt chặt bất đắc dÄ© của Chính phủ nhằm chống lại lạm phát… Tuy nhiên, theo lý thuyết ngân hàng là mạch máu của nền kinh tế. Việc Ä‘iều tiết dòng tiền má»™t cách không hiệu quả, chá»— cần không bÆ¡m, chá»— làm ăn yếu kém thì dùng vốn thoải mái vá»›i giá rẻ Ä‘ang khiến chính hệ tuần hoàn này hoạt Ä‘á»™ng giật khục.

Số liệu tăng trưởng tín dụng trong gần 9 tháng đầu năm cho thấy, tổng dÆ° nợ tín dụng chỉ tăng khoảng 2,35% - lần đầu tiên sau rất nhiều năm thấp hÆ¡n tăng trưởng GDP. Cái khó là ở chá»—, nền kinh tế Ä‘ang béo tốt, căng đầy máu, bá»—ng bị rÆ¡i vào tình trạng bỏ Ä‘ói để chống béo phì, chống bong bóng.... CÆ¡ thể chuyển sang ốm yếu là khó tránh khỏi.

Trả giá cho phát triển nóng

Trong bối cảnh các ngân hàng Ä‘ua nhau huy Ä‘á»™ng vốn ở mức giá cao, cho vay phát triển ồ ạt, tập trung khá nhiều vào BĐS và liên quan tá»›i BĐS, vào chứng khoán… thì doanh nghiệp Ä‘i vay phải chịu lãi cao là Ä‘iều không có gì ngạc nhiên.

Vấn đề nằm ở chá»—, các ngân hàng ồ ạt cho vay, các doanh nghiệp nhắm mắt Ä‘i vay bằng mọi giá để phát triển… Ä‘ã dần tá»›i tình trạng khi quả bóng tài sản (BĐS, chứng khoán…), bóng tài chính bì xì là lúc cả 2 phía, ngân hàng và doanh nghiệp không có đường chống đỡ.

Khi Ä‘ó, ngân hàng tiếp tục cho doanh nghiệp vay cÅ©ng khó mà siết nợ, tịch biên tài sản, kiện phá sản… cÅ©ng không xong bởi số lượng doanh nghiệp rÆ¡i vào tình trạng này quá nhiều, tài sản thế chấp chá»— có, chá»— không. Nếu có thế chấp rất có thể cÅ©ng Ä‘ã ở trong tình trạng bong bóng, trị giá 1 đồng nhÆ°ng hiệu ứng bong bóng cùng vá»›i quá trình định giá sai biến nó thành 5-7, thậm chí 10 đồng.

Tình trạng ngân hàng gặp khó khăn, không trụ vững, cần trợ giúp, cần tái cấu trúc… không phải chỉ riêng ở Việt Nam mà trong mấy năm gần Ä‘ây xảy ra rất nhiều trên thế giá»›i. Tuy nhiên, mức Ä‘á»™ đồng loạt rÆ¡i vào tình trạng tệ hại vá»›i nợ xấu lên tá»›i cả chục phần trăm, khoảng 10 ngân hàng yếu kém, bị kiểm soát đặc biệt… và hiếm ngân hàng nào được các tổ chức quốc tế Ä‘ánh giá tốt, là Ä‘iều khác biệt vá»›i thế giá»›i.

Trong má»™t xếp hạng hồi cuối tháng 9, cả 8 ngân hàng tại Việt Nam từng được Moody’s xếp hạng đều Ä‘ã bị hạ bậc xếp hạng tín nhiệm. So sánh trong nÆ°á»›c, Ä‘ây đều là những ngân hàng hàng đầu tại Việt Nam. Trong khi Ä‘ó, không nhiều ngân hàng ná»™i được Ä‘ánh giá cao trong khu vá»±c giống nhÆ° ANZ Việt Nam thống lÄ©nh các danh hiệu của tạp chí uy tín Asianmoney hồi tháng 9/2012 vá»›i “Ngân hàng xuất sắc toàn diện về các sản phẩm vốn nợ, dịch vụ vốn nợ, sản phẩm và dịch vụ lãi suất, các sản phảm phái sinh lãi suất…” hay HSBC Việt Nam nhận giải “Ngân hàng quản lý tiền tệ tốt nhất trong nÆ°á»›c” năm 2012 trong cuá»™c bình chọn của Euromoney.

Có lẽ, việc thay đổi cách thức quản trị tại các ngân hàng, theo hÆ°á»›ng công khai minh bạch, nâng cao hình ảnh, thÆ°Æ¡ng hiệu, uy tín… để từ Ä‘ó hoạt Ä‘á»™ng hiệu quả là cần thiết hÆ¡n bao giờ hết. Việc làm này có lẽ cÅ©ng không quá khó, bởi má»™t số ngân hàng nÆ°á»›c ngoài tại Việt Nam nhÆ° ANZ, HSBC, Standard Chartered… hoạt Ä‘á»™ng không có gì Æ°u Ä‘ãi hÆ¡n trong nÆ°á»›c nhÆ°ng họ vẫn Ä‘ang làm khá tốt.

Hiện tại, cho dù mạng lÆ°á»›i chÆ°a nhiều, nhÆ°ng các ngân hàng 100% vốn nÆ°á»›c ngoài và chi nhánh ngân hàng nÆ°á»›c ngoài tại Việt Nam Ä‘ang hoạt Ä‘á»™ng kinh doanh rất hiệu quả vá»›i nợ xấu thấp, sản phẩm dịch vụ Ä‘a dạng. Các khách hàng đều là những doanh nghiệp làm ăn tốt và có uy tín trong nÆ°á»›c…

Má»™t Ä‘iều Ä‘áng nói là các ngân hàng nÆ°á»›c ngoài Ä‘ã dùng uy tín của mình để huy Ä‘á»™ng vốn trong nÆ°á»›c giá khá rẻ (không chạy Ä‘ua lãi suất) qua Ä‘ó cho vay ra cho các doanh nghiệp trong nÆ°á»›c vá»›i giá thá»±c sá»± mềm.

Có thể nói, việc quản trị rủi ro tốt, hoạt Ä‘á»™ng dá»±a trên bảng cân đối tài sản vững chắc, bền vững… của hệ thống ngân hàng chính là yếu tố giúp các doanh nghiệp trong nÆ°á»›c phát triển, qua Ä‘ó nền kinh tế tăng trưởng bền vững. Việc quản lý chặt đồng vốn cho vay, ở má»™t góc cạnh nào Ä‘ó, là giúp chính các doanh nghiệp bởi những đồng tiền này chạy vào các dá»± án khả thi, dá»± án hiệu quả má»›i là có ý nghÄ©a.

Việc cho vay dàn trải, lãi suất cao về ngắn hạn giúp doanh nghiệp thoát cảnh thiếu tiền, mất thanh khoản nhÆ°ng về lâu dài là giết doanh nghiệp. Sá»± phát triển bền vững vá»›i biểu hiện tốc Ä‘á»™ tăng trưởng huy Ä‘á»™ng vốn, tăng trưởng tín dụng ổn định của khối ngân hàng ngoại ngay trong bối cảnh cả nền kinh tế khó khăn cho thấy hÆ°á»›ng Ä‘i Ä‘úng đắn của khối này. Điều mà các ngân hàng ná»™i cần xem xét để cạnh tranh trên má»™t sân chÆ¡i ngày càng trở nên bình đẳng.